بيان آيات اين سوره مباركه - همانطور كه از آياتش پيداست - در مكه نازل شده و از سوره هايى است كه نزول آن در اوائل بعثت بوده ، و اين سوره بطورى كه از پيوستگى و اتصال آيات كريمه اش پيداست يكباره نازل شده است . ولى بعضى « 1 » از مفسرين سه آيه از اين سوره را كه از جمله « فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ . . . » « 2 » شروع مىشود استثناء كرده و گفته‌اند كه اين سه آيه در مدينه نازل شده است . و بعضى « 3 » ديگر آيه « وَمِنْهُمْ مَنْ يُؤْمِنُ بِه وَمِنْهُمْ مَنْ لا يُؤْمِنُ بِه وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِينَ » « 4 » را استثناء كرده و گفته‌اند در مدينه و در باره يهوديان نازل شده ، و ليكن از الفاظ اين آيات هيچ دليلى بر اين دو قول ديده نمىشود . و غرض اين سوره ، يعنى آن هدفى كه سوره براى بيان آن نازل شده ، عبارت است از تاكيد مردم به التزام به توحيد ، و اين تاكيد را از راه بشارت و انذار انجام داده ، گويا اين سوره بعد از آنكه مشركين ، مساله وحى را انكار كردند و قرآن را سحر خواندند نازل شده ، و ادعاى آنان را به اين بيان رد كرده كه : قرآن كتابى است آسمانى و نازل شده به علم خداى تعالى ، و آنچه از معارف توحيد كه در آن است از قبيل وحدانيت خداى تعالى و علم و قدرت او ، و اينكه خلقت منتهى به او است ، و سنتهاى عجيبى كه در خلقت عالم دارد ، و اينكه خلق همگى با اعمالشان به سوى او بر مىگردند ، و در برابر آنچه كرده‌اند جزاء داده مىشوند - خير باشد جزاى خير داده مىشوند و شر باشد جزاى شر - همه و همه امورى است كه آيات آسمان و زمين بر آن دلالت دارد ، و عقل سالم نيز به سوى آن راهنمايى مىكند . پس ، همه اينها معانى و معارفى است حق ، و معلوم است كه كلامى كه بر چنين معارفى دلالت مىكند كلام حكيم است ، و سحر باطلى كه با عباراتى شيرين و فريبنده زينت شده نمىتواند حاكى از چنين معارفى باشد . دليل بر آنچه گفتيم اين است كه خداى تعالى سوره مورد بحث را با گفتار در باره تكذيب دشمنان نسبت به قرآن كريم آغاز نموده و فرموده : * ( « أكانَ لِلنَّاسِ عَجَباً أَنْ أَوْحَيْنا ) * . . . * ( قالَ الْكافِرُونَ إِنَّ هذا لَساحِرٌ مُبِينٌ » ) * و با لحنى چون : « وَاتَّبِعْ ما يُوحى إِلَيْكَ » ختم فرموده است ، و

--> ( 1 ) مجموعة من التفاسير ، ج 3 ، ص 224 . ( 2 ) آيات 94 - 95 - 96 . ( 3 ) مجموعة من التفاسير ، ج 3 ، ص 224 . ( 4 ) سوره يونس آيه 40 .